در ایران روی هر خودرویی دو پلاک نصب میشود؛ مشخصاً یک پلاک در جلو و یک پلاک در پشت خودرو. اما مشکلاتی که در شناسایی این نوع پلاک توسط دوربینهای ترافیکی پیش میآید، باعث شد توسط پلیس طرحی به نام طرح پلاک سوم ارائه شود. در این مطلب بررسی میکنیم که پلاک سوم خودرو چیست، چه ویژگیهایی دارد و آیا این طرح به طور کلی اجرایی شده است یا خیر.
اصلا چرا بحث پلاک سوم خودرو مطرح شد؟
روی پلاک خودرو اقدامات متفاوتی توسط پلیس یا مالک آن انجام میشود؛ از استعلام پلاک خودرو با شماره پلاک گرفته تا استعلام جریمه از طریق پلاک، تخصیص جریمه به یک پلاک یا شناسایی پلاک توسط دوربین ترافیکی. بعضی از این اقدامات چون مشخصا از سمت مالک آن انجام میشود، بدون هیچ دردسری جلو میرود. چون شماره پلاک مشخص و به شکل دقیق در اختیار مالک است. اما اقداماتی که خارج از اختیار مالک است، ممکن است مورد سوء استفاده دیگران قرار گیرد یا افراد و فناوریها را دچار اشتباه کند. اینجا بود که بحث پلاک سوم به عنوان ابزاری که قرار است خطاها را کاهش دهد به میان آمد.
پلاک سوم خودرو چیست؟
پلاک سوم خودرو در واقع یک چیپ الکترونیکی کوچک است که زیر شیشه جلو نصب میشود. این چیپ الکترونیکی علاوه بر شماره پلاک همه اطلاعات مرتبط با خودرو مانند کد VIN و اطلاعات مالک وسیله نقلیه را نیز در خود دارد. به این ترتیب اطلاعات خودرو و مالک صرفاً با خواندن این چیپ و بدون نیاز به وارد کردن شماره پلاک در سامانه خاصی توسط پلیس به دست میآید.
تکنولوژی استفادهشده در پلاک سوم خودرو RFID مخفف Radio Frequency Identification یا همان شناسایی از طریق امواج رادیویی است. در واقع در این حالت بدون نیاز به دخالت انسان با هوشمندسازی روند شناسایی، سرعت آن افزایش و میزان خطا کاهش پیدا میکند. به این ترتیب اطلاعات روی این چیپها با استفاده از سیگنالهای الکترونیکی و الکترومغناطیسی و بدون تماس مستقیم قابل خواندن میشوند.
این نوع تکنولوژی در زمره فناوریهای شناسایی خودکار و نگهداری دادهها قرار میگیرد که به طور کلی بدون کمک گرفتن از یک فرد، قادر به خواندن و تشخیص دادهها است. مواردی مانند بارکد، کدهای دوبعدی، سیستمهای انگشتنگاری و سیستم شناسایی با استفاده از قرنیه چشم یا صدا نیز از همین نوع تکنولوژی استفاده میکنند.
مزیت اصلی پلاک سوم خودرو چیست؟
مزیت بزرگی که این طرح پلاک ماشین موسوم به طرح پلاک سوم ایجاد میکند این است که اشتباه در تخصیص جریمه به پلاکها را به صفر میرساند. زیرا بسیاری از افراد پیامکی مبنی بر جریمه در مکانی خاص دریافت میکنند و سپس با مراجعه به پلیس اذعان میکنند که در آن زمان در مکانی که اعلام شده رانندگی نمیکردند. این اتفاق به این خاطر میافتد که عدهای برای فرار از قانون پلاک خود را مخدوش میکنند و دوربین ترافیکی یا پلیس راهور در خوانش پلاک دچار اشتباه شده و در نتیجه جریمه اشتباهی برای آن خودرو ثبت میشود.
همچنین در پیدا کردن خودروهای سرقتی نیز کمک شایانی به پلیس میشود. زیرا در حالت عادی، برای اینکه پلیس بتواند اصالت یک خودرو را چک کند، باید در کاپوت را باز کند و از طریق اطلاعاتی که در داخل ثبت شده دادههایش را انطباق دهد. اما از طریق چیپ الکترونیکی با خوانش از راه دور هم میتواند این اطلاعات را به دست بیاورد.
همچنین با اجرای این طرح در هنگامی که ترافیک در جادههای کشور زیاد است مانند اربعین، نوروز یا دیگر تعطیلات، پلیس میتواند مشخص کند که در هر محور چه تعداد خودرو، چه نوع خودروهایی و با چه سرعتی در حال حرکت هستند تا به این ترتیب بتواند تصمیمات ترافیکی را به شکل بهینهتر و درستتری بگیرد.
آیا طرح پلاک سوم خودرو اجرا شده است؟
طرح جدید پلاک خودرو که صراحتاً در قانون به آن اشاره شده است، قرار بود از سال ۱۳۸۴ به مرحله اجرا درآید، اما به تاخیر افتاد. حتی در این قانون، به هوشمندسازی روند تعویض پلاک و نصب پلاک نیز اشاره شده است. با این حال، این قانون از سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۱، یعنی به مدت ۱۷ سال، مسکوت ماند و نهایتاً قرار شد از بهمنماه ۱۴۰۱ اجرایی شود.
با این حال با وجود گذشت ۳ سال از آن موضوع همچنان خبر جدیدی در این زمینه اعلام نشده است و سامانه مشخصی نیز برای دریافت پلاک سوم ساخته نشده یا ممکن است در حال احداث باشد. در هر صورت در حال حاضر از نحوه دریافت و قوانین مرتبط با آن اطلاعاتی در دست نیست.
در شهریور ۱۴۰۳ رئیس پلیس راهور فراجا در این باره گفت که اجرای طرح پلاک سوم نیاز به بسترها و الزاماتی دارد که در حوزه اختیارات پلیس نیست. به عبارتی این الزامات باید ابتدا در بخش خودروسازی و فناوری اطلاعات کشور فراهم شوند تا در نهایت با همکاری پلیس این طرح اجرایی شود.
وضعیت فعلی پلاک سوم خودرو چیست؟
بر اساس اطلاعات موجود، قرار بود تولید این پلاکها با همکاری شرکتهای دانشبنیان داخلی انجام شود. با این حال، با وجود اینکه بخش قابل توجهی از چیپهای مورد نیاز بومیسازی شدهاند، مدار این پلاکها همچنان باید از خارج وارد شوند. از آنجا که در ابتدا باید تعدادی پلاک سوم از خارج وارد تا در نهایت چرخه تولید آن کامل شود، هنوز نمیتوان آینده مشخصی را برای این طرح متصور شد.
حرف آخر
در این مطلب به طور مفصل به این موضوع پرداختیم که پلاک سوم خودرو چیست. این پلاک در واقع یک چیپ الکترونیکی است که اطلاعات کامل خودرو را درون خود جای میدهد. در اصل توسط پلیس مشخص خواهد شد که پلاک سوم کجا نصب میشود، با این حال محل احتمالی آن را زیر آینه جلوی خودرو میدانند. در هر صورت با اینکه قرار بود این طرح از سال ۱۴۰۱ در ایران اجرا شود هنوز خبر دقیقی از نحوه اجرای آن در دست نیست.
